وام ارزدیجیتال چیست و چگونه کار می‌کند؟ معرفی بهترین پلتفرم‌ وام مناسب کاربران ایرانی‌

• ۰۵ مهر ۱۴۰۴

وام همیشه یکی از راه‌های اصلی برای تامین سرمایه بوده است. با رشد ارزهای دیجیتال، این موضوع شکل تازه‌ای پیدا کرده است. امروز دیگر نیازی به مراجعه به بانک نیست و می‌توانید بیت‌کوین، اتریوم یا تتر را به‌عنوان وثیقه قرار دهید و در مقابل آن وام بگیرید. همچنین می‌توانید دارایی خود را وام بدهید و سود دریافت کنید. این روش برای کسانی جذاب است که نمی‌خواهند دارایی اصلی خود مثل بیت‌کوین یا اتریوم را از دست بدهند یا مجبور به فروش آن شوند. البته کاربران ایرانی باید پلتفرم‌های امن و قابل اعتماد را انتخاب کنند تا بتوانند بدون ریسک از این فرصت استفاده کنند.

وام ارزدیجیتال چیست؟

وام ارزدیجیتال یعنی شما دارایی دیجیتال خود را به‌عنوان وثیقه قفل می‌کنید و در عوض مقدار مشخصی ارز دیگر (معمولا استیبل‌کوین‌ها مثل تتر یا USDC) دریافت می‌کنید. این وام می‌تواند برای رفع نیاز شخصی، تامین سرمایه معامله یا توسعه کسب‌وکار استفاده شود. همچنین اگر دارایی اضافه دارید و قصد فروش آن را ندارید، می‌توانید آن را در پلتفرم‌های وام‌دهی سپرده‌گذاری کنید و سود بگیرید.

تفاوت اصلی این نوع وام‌ها با بانک سنتی در این است که نیازی به ضامن، کاغذبازی اداری یا بررسی اعتبار مالی نیست. همه چیز توسط قراردادهای هوشمند یا پلتفرم‌های دیجیتال مدیریت می‌شود. همین ویژگی باعث شده وام کریپتویی به گزینه‌ای محبوب تبدیل شود.

سازوکار وام‌گیری و وام‌دهی

فرآیند وام‌دهی و وام‌گیری در ارزهای دیجیتال ساختار ساده‌ای دارد. افرادی که به نقدینگی نیاز دارند، دارایی خود را به‌عنوان وثیقه قرار می‌دهند و در مقابل وام دریافت می‌کنند. در طرف دیگر، کسانی که دارایی بلااستفاده دارند، آن را در پلتفرم قفل می‌کنند تا در اختیار وام‌گیرندگان قرار گیرد و در ازای آن سود دریافت کنند. این روند از طریق قراردادهای هوشمند یا پلتفرم‌های متمرکز انجام می‌شود و همه مراحل به‌صورت شفاف در شبکه ثبت می‌گردد.

• وام‌گیرنده: دارایی دیجیتال خود (مثلا بیت کوین یا اتریوم) را وثیقه می‌گذارد. سپس مقدار مشخصی وام دریافت می‌کند. در پایان دوره، اصل و بهره را بازپرداخت می‌کند و وثیقه آزاد می‌شود.
• وام‌دهنده: دارایی خود را در پلتفرم قفل می‌کند. این دارایی به وام‌گیرندگان داده می‌شود. در مقابل، او سود ثابت یا متغیر دریافت می‌کند.

مثال ساده: فرض کنید شما ۲ اتریوم دارید و نمی‌خواهید آنها را بفروشید، چون فکر می‌کنید قیمت اتریوم بالا می‌رود. اما نیاز به نقدینگی دارید. می‌توانید این ۲ اتریوم را وثیقه بگذارید و در مقابل مثلاً ۲ هزار تتر وام بگیرید. بعد از بازپرداخت، اتریوم‌ها آزاد می‌شوند.

وثیقه‌گذاری و بیش‌وثیقه‌گذاری

بیشتر وام‌های کریپتویی نیازمند آن هستند که شما مقدار بیشتری از ارزش وام را به‌عنوان وثیقه کنار بگذارید. به این روش بیش‌وثیقه‌گذاری (Over-Collateralization) گفته می‌شود. در عمل یعنی اگر قصد دریافت وام هزار دلاری داشته باشید، باید دارایی دیجیتال بیشتری (مثلاً به ارزش هزار و پانصد دلار) به پلتفرم بسپارید. این مکانیزم برای محافظت از وام‌دهنده طراحی شده تا اگر قیمت ارز دیجیتال شما افت کرد، باز هم ارزش کافی برای پوشش اصل وام وجود داشته باشد. نسبت وثیقه به وام در هر پلتفرم متفاوت است و بسته به نوع ارز، میزان نوسان و شرایط بازار تغییر می‌کند. در بعضی شبکه‌ها این نسبت می‌تواند ۱۵۰ درصد یا حتی بیشتر باشد. به همین دلیل کاربران باید همواره مراقب باشند و سطح وثیقه خود را بالاتر از حداقل موردنیاز نگه دارند تا با خطر لیکویید شدن مواجه نشوند.

مثال: اگر می‌خواهید ۱۰۰۰ تتر وام بگیرید، ممکن است مجبور شوید ۱۵۰۰ دلار اتریوم وثیقه بگذارید. دلیل این کار نوسان شدید بازار ارزهای دیجیتال است. اگر ارزش وثیقه شما کاهش یابد و از حد تعیین‌شده پایین‌تر برود، پلتفرم دارایی شما را می‌فروشد که به آن لیکویید شدن (Liquidation) می‌گویند. این بزرگ‌ترین ریسک وام ارزدیجیتال است.

انواع وام در ارزدیجیتال

1. وام با وثیقه (رایج‌ترین نوع): در این حالت کاربر ارزدیجیتال خود مانند بیت کوین یا اتریوم را وثیقه می‌گذارد و در مقابل مقدار مشخصی وام دریافت می‌کند. بازپرداخت شامل اصل و بهره است و تا زمان تسویه کامل، وثیقه در اختیار پلتفرم باقی می‌ماند. این نوع وام به دلیل امنیت بالاتر، بیشترین کاربرد را دارد.
2. خط اعتباری رمزارزی: مشابه کارت اعتباری عمل می‌کند. کاربر می‌تواند تا سقف تعیین‌شده از دارایی قفل‌شده برداشت کند، اما فقط برای مبلغی که استفاده کرده بهره می‌پردازد. این روش انعطاف بیشتری دارد و برای کسانی که نیاز به نقدینگی مرحله‌ای دارند مناسب است.
3. وام فلش (Flash Loan): وامی است که در یک تراکنش دریافت و در همان تراکنش بازپرداخت می‌شود. این نوع وام بیشتر برای افراد حرفه‌ای و توسعه‌دهندگان کاربرد دارد و معمولاً در آربیتراژ یا اجرای استراتژی‌های پیشرفته به کار می‌رود. اگر بازپرداخت در همان تراکنش انجام نشود، کل عملیات به طور کامل لغو خواهد شد.
4. وام بدون وثیقه: بسیار نادر و پرخطر است و معمولاً به شرکت‌ها یا افراد معتبر با پشتوانه مالی داده می‌شود. در این وام‌ها به جای وثیقه، اعتبارسنجی و سابقه فرد یا شرکت ملاک اصلی است. به همین دلیل دسترسی به آن برای کاربران عادی تقریباً غیرممکن است.

مزایا و معایب وام ارزدیجیتال

مزایا:

• دسترسی سریع و آسان بدون کاغذبازی بانکی
• امکان دریافت تتر یا USDC بدون فروش دارایی اصلی
• کسب سود انفعالی برای وام‌دهندگان
• استفاده جهانی و بدون محدودیت جغرافیایی (در دیفای)

معایب:

• خطر لیکویید شدن وثیقه در زمان ریزش قیمت
• پیچیدگی پلتفرم‌ها برای کاربران تازه‌کار
• نبود بیمه یا تضمین دولتی
• محدود بودن ارزهای قابل‌پذیرش به‌عنوان وثیقه (معمولا بیت کوین، اتریوم و استیبل‌کوین‌ها)

بهترین پلتفرم‌های مناسب کاربران ایرانی

پلتفرم‌های دیفای بدون نیاز به احراز هویت فعالیت می‌کنند. شما فقط کافیست یک کیف پول مثل تراست والت یا متامسک داشته باشید و آن را به قرارداد هوشمند متصل کنید.

پلتفرم MakerDAO با دای

پروتکل میکردائو این امکان را فراهم می‌کند که کاربران با قفل‌کردن دارایی‌های خود در یک خزانه (Vault) استیبل‌کوین DAI تولید کنند. دارایی وثیقه می‌تواند شامل ETH، WBTC یا برخی دارایی‌های پذیرفته‌شده دیگر باشد. هر خزانه نسبت مشخصی برای وثیقه‌گذاری دارد که معمولاً بالاتر از ۱۵۰ درصد است تا از خطر لیکویید شدن جلوگیری شود. در این سازوکار، کاربر مبلغی به نام «بهره پایداری» یا Stability Fee پرداخت می‌کند که مشابه نرخ بهره عمل می‌کند. همچنین اگر دارایی لیکویید شود، مبلغی تحت عنوان جریمه نقدکردن (Liquidation Penalty) از وثیقه کسر خواهد شد.

مثال ساده: اگر شما بخواهید ۱۰۰۰ دای تولید کنید باید حدود ۱۵۰۰ دلار معادل اتریوم در خزانه قفل کنید تا نسبت ایمن حفظ شود. اگر قیمت اتریوم افت کند باید وثیقه اضافه کنید تا لیکویید نشوید.

مراحل گام‌به‌گام وام گرفتن از MakerDAO

۱. کیف پول متامسک یا تراست والت نصب کنید و شبکه اصلی اتریوم را انتخاب کنید.
۲. مقدار کافی ETH برای وثیقه و پرداخت کارمزد گس فراهم کنید.
۳. به رابط معتبر میکردائو مانند برنامه‌های رسمی و متن‌باز وصل شوید و کیف پول را متصل کنید.
۴. یک Vault ایجاد کنید و نوع وثیقه را انتخاب کنید و نسبت وثیقه را در محدوده امن مثلاً دویست تا دویست و پنجاه درصد نگه دارید.
۵. مقدار مورد نظر از DAI را ایجاد کنید تا به کیف پول شما منتقل شود.
۶. در صورت افت بازار وثیقه بیشتری اضافه کنید یا بخشی از DAI را بازگردانید تا نسبت امن باقی بماند.
۷.در زمان بازپرداخت، مقدار DAI به همراه کارمزد پایداری پرداخت می‌شود و وثیقه آزاد خواهد شد. بر اساس نظر تحلیل‌گران میهن سیگنال، حفظ نسبت ایمن مهم‌ترین عامل برای جلوگیری از لیکویید شدن است.

کارمزدها و هزینه‌ها: کارمزد شبکه اتریوم برای هر تراکنش پرداخت می‌شود. بهره پایداری به‌صورت دوره‌ای محاسبه می‌شود و در زمان بستن Vault تسویه می‌شود. امکان وجود حداقل بدهی یا Dust وجود دارد و باید هنگام ساخت Vault به آن دقت شود.

پلتفرم Compound با USDC یا ETH

کامپوند یک بازار پول غیر متمرکز است. شما دارایی را سپرده می‌کنید و توکن نماینده یا cToken دریافت می‌کنید. سود برای سپرده‌گذار به‌صورت خودکار محاسبه می‌شود. کاربر می‌تواند با فعال‌کردن گزینه وثیقه از دارایی سپرده‌شده وام بگیرد. نرخ بهره وام‌گیرنده و سپرده‌گذار متغیر است و بر اساس عرضه و تقاضا تنظیم می‌شود.

مثال ساده: کاربر ۲۰۰۰ USDC سپرده می‌گذارد و گزینه وثیقه را فعال می‌کند. سپس تا درصد مجاز می‌تواند DAI یا USDT وام بگیرد. اگر حد وام به ارزش یا Borrow Limit بالا برود خطر لیکویید وجود دارد و باید بدهی کاهش یابد یا وثیقه افزایش یابد.

مراحل گام‌به‌گام برای کاربر ایرانی:

1. کیف پولی مانند متامسک یا تراست والت آماده کنید و شبکه پشتیبانی‌شده را انتخاب کنید.
2. دارایی‌هایی مثل USDC یا ETH را به کیف پول واریز کنید و مقدار کمی از توکن اصلی شبکه را برای پرداخت کارمزد نگه دارید.
3. کیف پول را به برنامه کامپوند متصل کنید، مجوز استفاده از توکن‌ها را بدهید و دارایی خود را در بخش Supply قرار دهید.
4. گزینه Use as Collateral را فعال کنید تا امکان وام‌گیری برای شما باز شود.
5. وارد بخش Borrow شوید و دارایی موردنیاز را انتخاب کنید. بهتر است کمتر از سقف وام بگیرید تا در زمان نوسانات شدید دچار مشکل نشوید.
6. صفحه وضعیت حساب را بررسی کنید تا نسبت وام به وثیقه و سطح سلامت حساب همیشه در محدوده امن باقی بماند.

کارمزدها و هزینه‌ها: کارمزد شبکه باید پرداخت شود. نرخ بهره وام به‌صورت لحظه‌ای تغییر می‌کند و به بدهی اضافه می‌شود. برداشت سپرده معمولاً کارمزدی از سمت پروتکل ندارد اما هزینه شبکه را باید پرداخت کنید. در بعضی بازارها امکان دریافت پاداش حاکمیتی وجود دارد که باید آن را در برنامه بررسی کنید.

پلتفرم Aave با MATIC یا ETH

آوه یک پروتکل وام‌دهی پیشرفته است که در چندین شبکه فعال است. کاربر پس از سپرده‌گذاری توکن نماینده یا aToken دریافت می‌کند که سود را خودکار جمع می‌کند. امکان انتخاب نرخ متغیر یا نیمه‌ثابت برای وام وجود دارد. شاخص سلامت یا Health Factor وضعیت حساب را نشان می‌دهد و اگر پایین بیاید خطر لیکویید ایجاد می‌شود. آوه وام‌های فلش را نیز ارائه می‌دهد که مخصوص کاربران حرفه‌ای است.
مثال ساده: کاربر روی شبکه پالیگان ۳۰۰۰ USDC سپرده می‌گذارد و گزینه وثیقه را فعال می‌کند. سپس ۱۰۰۰ DAI با نرخ متغیر وام می‌گیرد و Health Factor بالاتر از دو نگه می‌دارد تا ایمن بماند.

مراحل گام‌به‌گام وام گرفتن از Aave
۱. ابتدا کیف پولی مانند متامسک یا تراست والت نصب کنید. برای کاهش هزینه می‌توانید شبکه‌هایی مانند پالیگان یا آربیتروم را انتخاب کنید تا کارمزد کم پرداخت کنید.
۲. توکن بومی شبکه مانند MATIC یا ETH شبکه انتخابی برای پرداخت گس تهیه کنید.
۳. به برنامه آوه متصل شوید و دارایی خود را سپرده کنید و گزینه Collateral را روشن کنید.
۴. در بخش Borrow دارایی موردنیاز را انتخاب کنید و بین نرخ متغیر یا نیمه‌ثابت تصمیم بگیرید. Health Factor را بالاتر از دو نگه دارید تا امن بمانید.
۵. اعلان قیمت و هشدار برای افت Health Factor فعال کنید و در صورت ریزش بازار بدهی را کاهش دهید یا وثیقه را افزایش دهید.
کارمزدها و هزینه‌ها: کارمزد شبکه بر عهده کاربر است. نرخ بهره بر اساس بازار تغییر می‌کند. تغییر نوع نرخ ممکن است کارمزد داشته باشد. در وام فلش درصدی به‌عنوان کارمزد تراکنش وام دریافت می‌شود. در صورت لیکویید بخشی از وثیقه با جریمه فروخته می‌شود.

دور زدن محدودیت های تحریم برای وام گرفتن

دیفای نیاز به احراز هویت ندارد و اتصال با کیف پول انجام می‌شود. برخی رابط‌های وب ممکن است محدودیت دسترسی داشته باشند اما قراردادهای هوشمند باز باقی می‌مانند. همیشه از آدرس اصلی برنامه استفاده کنید و با مبالغ کم شروع کنید و نسبت وثیقه را ایمن نگه دارید و از شبکه‌های با کارمزد کمتر استفاده کنید.

مزیت دیفای برای ایرانی‌ها: نیازی به پاسپورت خارجی یا احراز هویت نیست. کافیست با یک کیف پول و اینترنت، وارد شوید.

صرافی‌های خارجی بدون تحریم ایرانی‌ها

وام ارزدیجیتال در کوینکس

صرافی کوینکس یک سرویس وام‌دهی اختصاصی با نام Crypto Loans ارائه می‌دهد که کاربران ایرانی هم می‌توانند از آن استفاده کنند. در این سرویس کافیست ارز دیجیتال خود را مثل بیت کوین، اتریوم یا USDC به‌عنوان وثیقه در حساب قفل کنید و در مقابل، وام دلخواهتان را به‌صورت رمزارزهای مختلف دریافت کنید. نسبت وام به وثیقه (LTV) بر اساس نوع ارز و میزان نوسان تعیین می‌شود و معمولاً نیاز دارید بیش از ارزش وام، وثیقه کنار بگذارید. نرخ بهره به‌صورت ساعتی محاسبه و در ابتدای سفارش ثابت می‌شود. دوره وام عموماً ۱۰ روز است و اگر بازپرداخت نشود سیستم به‌طور خودکار تمدید می‌کند، البته فقط در صورتی که نقدینگی کافی باشد. در غیر این صورت یک دوره مهلت ۷ روزه وجود دارد و پس از آن اگر بدهی تسویه نشود، وثیقه شما با کارمزدی حدود ۲٪ لیکویید می‌شود. برای بازپرداخت می‌توانید از دارایی قرض‌گرفته‌شده یا حتی بخشی از وثیقه استفاده کنید. کاربران ایرانی برای بهره‌مندی از این سرویس کافیست حساب کوینکس خود را فعال و ۲FA را روشن کنند.

وام ارزدیجیتال در توبیت

صرافی توبیت برخلاف کوینکس فعلاً سرویس وام مستقل و بلندمدت ارائه نمی‌دهد، اما امکان استفاده از Margin Trading یا معاملات اهرمی را دارد که عملاً نوعی وام کوتاه‌مدت برای انجام معاملات است. در این روش شما سرمایه اصلی خود را وثیقه می‌گذارید و صرافی بخشی از دارایی موردنیاز را قرض می‌دهد تا بتوانید معامله بزرگ‌تری انجام دهید. این وام صرفاً برای ترید کاربرد دارد و نمی‌توانید آن را مانند کوینکس برداشت یا خرج کنید. نرخ بهره بر اساس میزان اعتبار دریافتی و مدت نگهداری موقعیت محاسبه می‌شود و در صورت زیان یا کاهش ارزش وثیقه، پوزیشن شما بسته شده و وثیقه فروخته می‌شود. بنابراین استفاده از وام توبیت بیشتر مناسب تریدرهای حرفه‌ای است که می‌خواهند با اهرم بالاتر معامله کنند، نه کاربرانی که به‌دنبال دریافت نقدینگی مستقیم هستند.

وام ارزدیجیتال در صرافی های ایرانی

وام ارزدیجیتال در نوبیتکس

نوبیتکس برای کاربران خود سرویسی با عنوان «وام خرید کالا» فراهم کرده است. در این روش شما می‌توانید ارزهای دیجیتال پرکاربرد مثل بیت کوین، اتریوم، تتر یا USDC را به‌عنوان وثیقه در حساب نوبیتکس قفل کنید و در مقابل تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان اعتبار ریالی دریافت کنید. این اعتبار بدون نیاز به ضامن، چک یا سفته به شما داده می‌شود و می‌توانید آن را در فروشگاه‌های آنلاین و حضوری همکار نوبیتکس خرج کنید. بازپرداخت بسته به انتخاب شما می‌تواند یک، سه، شش یا نه ماهه باشد. کارمزد و بهره در این سرویس تقریباً صفر اعلام شده و تنها ریسکی که وجود دارد کاهش ارزش دارایی وثیقه در زمان نوسان بازار است. برای استفاده کافیست در نوبیتکس ثبت‌نام و احراز هویت کنید، دارایی مورد نظر را در کیف پول خود نگه دارید و درخواست وام بدهید تا معادل ریالی در اختیارتان قرار گیرد.

وام ارزدیجیتال در والکس

والکس نیز سرویسی با نام وال‌پی ارائه می‌دهد که به کاربران اجازه می‌دهد با وثیقه‌گذاری رمزارز (در حال حاضر بیشتر تتر) اعتبار ریالی دریافت کنند. این اعتبار برای خرید کالا یا خدمات در نظر گرفته شده و مدت بازپرداخت آن حداکثر دو ماه است. کاربر پس از احراز هویت و فعال‌سازی حساب می‌تواند مقدار مشخصی تتر در کیف پول والکس بلوکه کند و اعتبار معادل را دریافت کند. برخلاف نوبیتکس که چند رمزارز را به‌عنوان وثیقه می‌پذیرد، در والکس بیشتر تمرکز بر تتر است. این خدمت برای کسانی مفید است که نمی‌خواهند دارایی دیجیتال خود را بفروشند اما نیاز به نقدینگی کوتاه‌مدت دارند. پس از پایان دوره بازپرداخت و تسویه، وثیقه آزاد شده و دوباره قابل استفاده خواهد بود.

نکات کلیدی برای کاربران ایرانی

• همیشه با مبالغ کم شروع کنید تا تجربه کافی به دست آورید.
• هرگز تمام دارایی خود را وثیقه نگذارید؛ چون خطر لیکویید شدن وجود دارد.
• از کیف‌پول‌های معتبر مانند متامسک و تراست والت برای اتصال به دیفای استفاده کنید.
• کارمزد شبکه (گس فی) را بررسی کنید، مخصوصاً در اتریوم که ممکن است بالا باشد.
• پلتفرم‌هایی را انتخاب کنید که سابقه امنیتی خوبی دارند و در بازار شناخته‌شده‌اند.
• مراقب لینک‌های جعلی و سایت‌های کلاهبرداری باشید؛ همیشه آدرس اصلی پلتفرم را بررسی کنید.

پرسش و پاسخ (FAQ)

جمع‌بندی

وام ارزدیجیتال یک ابزار نوین مالی است که به کاربران امکان می‌دهد دارایی‌های خود را حفظ کنند و در عین حال نقدینگی لازم را تامین کنند. برای وام‌دهندگان نیز فرصتی برای کسب سود انفعالی فراهم می‌شود. با این حال، خطر لیکویید شدن، پیچیدگی کار با قراردادهای هوشمند و نبود تضمین دولتی باعث می‌شود این حوزه نیازمند احتیاط جدی باشد. برای کاربران ایرانی، بهترین گزینه استفاده از پلتفرم‌های دیفای و صرافی‌های بدون تحریم مثل کوینکس و توبیت است. اگر قصد ورود دارید، حتما با مبالغ کم شروع کنید و مدیریت ریسک را جدی بگیرید.

نظرتان را درباره‌ی مقاله «وام ارزدیجیتال چیست و چگونه کار می‌کند؟ معرفی بهترین پلتفرم‌ وام مناسب کاربران ایرانی‌» با ما درمیان بگذارید.