اگر دلار بریزد طلا بخریم یا نه؟ اگر توافق شود بازار چه می‌شود؟

• ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵

دلار دوباره به محدوده ۱۸۰ هزار تومان رسید. بازار هم‌زمان زیر سایه خبرهای جنگ، تنش‌های منطقه‌ای و احتمال توافق سیاسی حرکت می‌کند. یک روز قیمت‌ها ناگهان می‌ریزند و فردای آن دوباره جهش می‌کنند. نتیجه این وضعیت هم چیزی نیست جز سردرگمی مردم.

خیلی‌ها این روزها دقیقاً با یک سؤال مشترک روبه‌رو هستند:

«اگر الان طلا یا دلار بخرم و بعد توافق شود چه؟ سرمایه‌ام نصف می‌شود؟»

این نگرانی طبیعی است. اما برای فهمیدن پاسخ واقعی باید کمی عمیق‌تر به اقتصاد ایران نگاه کنیم؛ چون مسئله فقط بالا و پایین شدن عدد دلار نیست.

چرا افت دلار همیشه به معنی بهتر شدن زندگی نیست؟

در نگاه اول همه‌چیز ساده به نظر می‌رسد. اگر دلار از ۱۸۰ هزار تومان به ۱۲۰ هزار تومان برسد، یعنی بازار حدود ۳۰ درصد ریزش کرده است. اما سؤال مهم اینجاست:

آیا هم‌زمان قیمت کالاها و هزینه زندگی هم ۳۰ درصد پایین می‌آید؟

تجربه اقتصاد ایران می‌گوید معمولاً نه.

در سال‌های گذشته بارها دیده‌ایم که دلار کاهش پیدا کرده اما قیمت اجاره، خودرو، مواد غذایی و خدمات تقریباً ثابت مانده است. اقتصاددان‌ها به این اتفاق «چسبندگی قیمت‌ها» می‌گویند؛ یعنی قیمت‌ها هنگام افزایش دلار سریع بالا می‌روند اما هنگام کاهش دلار به‌سختی عقب‌نشینی می‌کنند.

خبرگزاری مهر در گزارشی درباره همین موضوع نوشته بود:

«بسیاری از کالاها پس از افزایش قیمت حتی با افت نرخ ارز نیز به سطح قبلی بازنمی‌گردند.»

همین مسئله باعث شده مردم کم‌کم به این نتیجه برسند که در اقتصاد ایران فقط «عدد دلار» مهم نیست؛ چیزی که اهمیت دارد قدرت خرید واقعی است.

قدرت خرید؛ واقعیتی که پشت تابلوهای بازار پنهان می‌شود

بسیاری از مردم فکر می‌کنند اگر دلار پایین بیاید یعنی همه‌چیز ارزان می‌شود. اما در اقتصاد تورمی، ماجرا به این سادگی نیست.

فرض کنید دلار ارزان شود اما:

• قیمت کالاها خیلی کم پایین بیاید
• تورم دوباره برگردد
• درآمد مردم رشد نکند

در چنین شرایطی حتی با دلار ارزان‌تر هم فشار اقتصادی ادامه پیدا می‌کند.

صندوق بین‌المللی پول (IMF) در مطالعات خود توضیح می‌دهد که در اقتصادهای تورمی، افزایش نرخ ارز خیلی سریع وارد قیمت کالاها می‌شود اما کاهش نرخ ارز معمولاً اثر کندتر و ضعیف‌تری دارد. دلیلش هم بی‌اعتمادی فعالان اقتصادی به ثبات آینده است.

فروشنده و تولیدکننده می‌ترسند دوباره دلار جهش کند. برای همین حاضر نیستند قیمت‌ها را سریع کاهش دهند.

چرا مردم به سمت طلا و دلار فرار می‌کنند؟

وقتی مردم احساس کنند ارزش پول ملی مدام در حال کاهش است، طبیعی است که به دنبال پناهگاه امن بگردند.

در کشورهای با ثبات اقتصادی، مردم معمولاً سرمایه‌شان را وارد تولید، بورس یا سپرده‌های بانکی می‌کنند. اما در اقتصادهای تورمی، اولویت اصلی مردم «حفظ ارزش پول» می‌شود.

به همین دلیل در ایران طلا، دلار و حتی مسکن برای خیلی‌ها فقط ابزار سرمایه‌گذاری نیستند؛ بلکه راهی برای فرار از کاهش قدرت خرید هستند.

واقعیت این است که تورم بالا طی سال‌های اخیر اعتماد مردم به نگهداری پول نقد را کم کرده است. وقتی مردم می‌بینند هزینه زندگی هر سال سنگین‌تر می‌شود، طبیعی است که بخواهند دارایی‌شان را به چیزی تبدیل کنند که همراه تورم حرکت کند.

آیا توافق می‌تواند همه‌چیز را تغییر دهد؟

بله. توافق سیاسی می‌تواند روی بازار اثر جدی بگذارد. اگر تنش‌ها کاهش پیدا کند، درآمد ارزی کشور بیشتر شود و فضای اقتصادی آرام بگیرد، احتمال افت قیمت دلار و طلا وجود دارد.

اما بازار فقط به خبر توافق نگاه نمی‌کند.
بازار می‌خواهد ببیند آیا مشکلات ریشه‌ای اقتصاد هم حل می‌شوند یا نه.

چون اقتصاد ایران فقط با تحریم درگیر نیست. مسائلی مثل:

• تورم مزمن
• رشد بالای نقدینگی
• کسری بودجه
• ضعف سرمایه‌گذاری
• و بی‌اعتمادی عمومی

هم روی ارزش ریال فشار وارد می‌کنند.

به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند حتی اگر دلار در کوتاه‌مدت کاهش پیدا کند، تا زمانی که این مشکلات پابرجا باشند، نگرانی درباره کاهش ارزش پول ملی از بین نمی‌رود.

پس مردم باید چه کاری انجام دهند؟

واقعیت این است که هیچ‌کس آینده بازار را با قطعیت نمی‌داند. نه کسی می‌تواند با اطمینان بگوید دلار سقوط می‌کند و نه کسی می‌تواند تضمین بدهد که همیشه صعودی خواهد بود.

اما یک نکته روشن است:

بخش زیادی از ترس مردم فقط از ریزش قیمت دلار نیست؛ بلکه از نابود شدن آرام قدرت خریدشان است.

به همین دلیل خرید طلا یا دلار برای بسیاری از مردم یک رفتار هیجانی صرف نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ ارزش دارایی در برابر تورم است.

البته این به معنی بدون‌ریسک بودن بازار هم نیست. تصمیم منطقی یعنی کسی تمام سرمایه‌اش را وارد یک بازار نکند و فقط براساس هیجان خبرها تصمیم نگیرد.

در نهایت چیزی که آینده مالی مردم را تعیین می‌کند فقط قیمت دلار نیست؛ بلکه این است که چند سال بعد با درآمد و دارایی‌شان چقدر می‌توانند زندگی کنند.